Çernobil

                                                                  26 Nisan 1986 26 Nisan 1986'da, tarihin en büyük nükleer felaketlerinden biri yaşandı: Çernobil. Çernobil Nükleer Santrali (Vladimir İlyiç Lenin Nükleer Enerji Santrali)’nde büyük bir patlama meydana geldi. Patlamadan önce santralde planlanan bir test vardı. Bu testin amacı, olası bir elektrik kesintisi durumunda acil durum su pompalarının reaktöre su ulaştırmadan önce reaktörün hâlâ elektrik üretip üretemeyeceğini görmekti. Çünkü pompaların suyu çekirdeğe ulaştırması yaklaşık bir dakika sürüyordu. Yani test, bu bir dakika içinde reaktörün elektrik üretip üretemeyeceğini gözlemlemek için yapılmıştı. Çernobil reaktörleri, başlangıçta elektrik üretimi ve şehrin enerji ihtiyacını karşılamak için inşa edilmişti. RBMK-1000 tipi reaktörler, Sovyetler Birliği’nin g...

Test, aslında 25 Nisan 1986 günü yapılacaktı, çünkü gündüz vardiyasındaki operatörler daha deneyimli ve bilgiliydi. Ancak bölgesel enerji ihtiyacı ve şebeke planlaması nedeniyle test, 25 Nisan’ı 26 Nisan’a bağlayan geceye ertelendi. Sorun şu ki, gece vardiyasındaki operatörlerin teste dair hiçbir bilgisi yoktu . Yazan kurallara göre testi yapmak istediler, fakat vardiya amiri Anatoly Dyatlov , testi tamamlayıp hem yöneticilerin hem kendi rütbe atlamasını sağlamak istediği için kuralları görmezden geldi . Test 26 Nisan 1986 sabahı 01:23:04’te resmî olarak başlatıldı. Başlangıçta her şey planlandığı gibi ilerliyormuş gibi görünse de, reaktördeki güç seviyeleri hızla kontrol dışına çıktı. Operatörler durumu düzeltmeye çalıştı, ancak tasarım kusurları ve grafit kullanımıyla ilgili riskler devreye girdi. Yaklaşık 01:23:40 civarında , reaktördeki kontrolsüz enerji artışı patlamaya yol açtı. Bu patlama, testin tamamlanmasını imkânsız hâle getirdi ve tarihin en büyük nükleer felaketlerinde...

 26 Nisan 1986 sabahı, patlamadan hemen sonra santral çevresinde kaos başladı. İlk itfaiyeciler olay yerine geldiklerinde, neyle karşılaşacaklarını bilmiyorlardı. Onlara sadece “yangın var” denmişti. Reaktörün radyasyon seviyesi hakkında herhangi bir bilgi yoktu. İtfaiyeciler ve santral çalışanları, alevlere ve yoğun dumanla dolu reaktöre doğrudan yaklaştı. Grafit yanan reaktör, bir yandan ateş, bir yandan zehirli gazlar ve yoğun radyasyon yayıyordu. Her an hayatları tehlikedeydi. Buna rağmen ekipler, reaktörü soğutmak ve yangını kontrol altına almak için ellerinden geleni yaptı. Kimi mühendisler, kimi operatörler, radyasyonun farkında olmadan kritik sistemleri stabilize etmeye çalıştı. Bazıları sadece birkaç saat içinde radyasyona yenik düştü. Bu ilk müdahaleciler, felaketin boyutunu azaltmak için ellerinden geleni yaptılar. Onlar olmasaydı, olayın etkisi çok daha büyük olurdu. Cesaretleri, Çernobil’in tarihindeki en önemli insan hikâyelerinden biri olarak kaldı.

Çoğu insanın bilmediği bir şey vardır: Terk edilmiş şehir aslında Çernobil değildir. Felaketin “Çernobil felaketi” olarak anılmasının sebebi, nükleer santralin adının Çernobil Nükleer Santrali olmasıdır. Oysa terk edilen şehir Pripyat ’tır. Santral çalışanları için inşa edilen Pripyat’ın yapımına 1970 yılında başlandı. Şehir, dönemin modern Sovyet şehirlerinden biriydi. Patlama gerçekleşmeden önce Pripyat’ta yaklaşık 49.000 kişi yaşıyordu. Ancak santrale yalnızca 3 kilometre uzaklıkta olduğu için patlamadan sonra yoğun radyasyona maruz kaldı ve kısa süre içinde tahliye edildi. 27 Nisan 1986 günü , yani patlamadan yaklaşık 36 saat sonra, Pripyat halkına şehirden ayrılmaları emredildi. Yetkililer halka bunun geçici bir tahliye olduğunu söyledi ve yanlarına yalnızca gerekli eşyalarını almalarını istedi. Birçok insan evlerini birkaç gün sonra geri döneceklerini düşünerek terk etti. Ancak bu geri dönüş hiçbir zaman gerçekleşmedi ve Pripyat o günden sonra tamamen terk edilmiş bir hayalet ...

 Patlamadan sonra Pripyat ve çevresi hızla radyasyona maruz kaldı. İnsanlar ne olduğunu anlamadan evlerinden ayrılmak zorunda kaldı. Tahliye 27 Nisan 1986 sabahı başladı. Halka yanlarına sadece birkaç eşyalarını almaları söylendi. Birçok kişi, birkaç gün sonra geri döneceklerini sanıyordu. Ama geri dönemediler. Şehir tamamen boşaldı. Radyasyonun etkileri hemen görülmeye başladı. Bazıları, sadece birkaç saat içinde acil semptomlar gösterdi. Kanser riski, tiroid sorunları ve uzun vadeli sağlık etkileri yıllar boyunca ortaya çıktı. Bugün Pripyat, zamanın durduğu bir şehir gibi duruyor. Boş apartmanlar, terk edilmiş eşyalar, paslanmış oyuncaklar… Her şey felaketin izlerini taşıyor. Çernobil felaketi sadece bir nükleer kazayı değil, binlerce insanın hayatının bir gecede nasıl değiştiğini gösteren bir ders olarak hatırlanıyor.

Çernobil felaketinden yıllar sonra bilim insanları bölgede ilginç bir şey fark etti. Reaktör çevresinde ve radyasyonun çok yüksek olduğu bölgelerde bazı mantar türleri yaşamaya devam ediyordu . Normalde bu kadar yüksek radyasyon çoğu canlı için ölümcül olur. Ancak Çernobil’de bulunan bazı mantarların radyasyon nedeniyle mutasyon geçirdiği düşünülüyor. Bu mantarlar, normal mantarlardan farklı davranıyordu. Bilim insanları bu mantarların içinde bulunan melanin adlı maddenin radyasyonu emebildiğini keşfetti. Bu sayede mantarların radyasyonu kullanarak enerji elde edebildiği düşünülüyor. Bu tür mantarlar felaketten önce bilinen bir özellik göstermiyordu. Ancak Çernobil’deki yoğun radyasyon ortamı, bazı canlıların mutasyon geçirerek farklı şekilde hayatta kalmasına neden oldu. Bu yüzden Çernobil’de bulunan bu mantarlar hâlâ bilim insanları tarafından araştırılıyor. Gelecekte radyasyon temizleme çalışmaları veya uzay araştırmaları gibi alanlarda kullanılabilecekleri düşünülüyor.